Τρίτη, 30 Αυγούστου 2011

ΤΟ ΜΠΟΥΡΤΖΙ.





Ο μήνας Αύγουστος στην Ελλάδα πάντα ήταν άρρηκτα συνδεμένος με τη γιορτή της Παναγίας. Γιορτή που ταυτόχρονα έδινε την αφορμή και την ευκαιρία για το αντάμωμα στη γενέθλια γη των όπου γης ελλήνων. Και για το χωριό μας η γιορτή της ιδιαίτερα σημαντική, μέχρι σήμερα σε πείσμα των καιρών. Επίκεντρο φυσικά το ιστορικό Της μοναστήρι. Διαχρονικό σημείο αναφοράς αλλά και καταφύγιο στις δύσκολες ώρες που πέρασε αυτός ο τόπος.

Στη σκιά του όμως, ξεχασμένος, διακριτικός σύντροφος και άγρυπνος φύλακας του στέκεται παράμερα το ¨Μπούρτζι¨ του. Ο προμαχώνας του μοναστηριού της Κανδύλας. Κατασκευάστηκε το 1827 από τον Ηγούμενο του μοναστηριού Καλλίνικο Μιχαλιάδη, ύστερα από σχετική παρότρυνση του Θ. Κολοκοτρώνη, διαρκούσης της εκστρατείας Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο, για να ενισχύσει αποφασιστικά την άμυνα του πολύτιμου αυτού πολεμικού και εφοδιαστικού κέντρου της επανάστασης. Η μεγάλη σφαγή των ορλωφικών σ΄αυτό άλλωστε ήταν ακόμα νωπή. Με την ανέγερση του το μοναστήρι γινόταν πρακτικά απόρθητο. Μπορούσε να κρατήσει σταθερά κάθε επίθεση. Στρατιωτικά πετύχαινε, αφενός μεν την πλαγιοκόπηση του εχθρού που επιχειρούσε να επιτεθεί κατά του κυρίως μοναστηριακού κτιριακού συγκροτήματος από το μοναδικό βατό του άξονα, αφετέρου την παρατήρηση και τον έλεγχο από μεγάλη απόσταση όλου του κάμπου της Κανδύλας, των οικισμών της και τις προσβάσεων τους, από οχυρή, ασφαλή θέση.

Κατασκευαστικά παρείχε, εκμεταλλευόμενο την θέση του, τον τρόπο κατασκευής του και την μορφολογία του εδάφους, ολική κάλυψη των υπερασπιστών του από κάθε κατεύθυνση και ταυτόχρονα άριστους τομείς πυρός.

Για τον λόγο αυτό και ουσιαστικά δεν δοκιμάστηκε ποτέ πολεμικά. Ο αιγυπτιακός στρατός, αφού στρατοπεύδεσε στους πρόποδες του, την 19-7-1826 για να πολιορκήσει το μοναστήρι, που βρισκόταν οχυρωμένος ο ηγούμενος Καλλίνικος με διακόσιους Κανδυλαίους, μετά από σύντομη παρατήρηση, διαπίστωσε το δυσκολία κατάληψης του και …απεχώρησε προβαίνοντας σε εμπρησμούς και καταστροφές της περιοχής, πριν ηττηθεί στην μεγάλη μάχη στον ΄Αγιο Λιά και στη συνέχεια στο «κακό λαγκάδι» πηγαίνοντας προς την περιοχή Γκιόζα- Φενεού.

Προηγούμενα στοιχεία οχυρώσεων ίσως υπήρχαν σε προγενέστερες εποχές, καθόσον παραδόσεις το αναφέρουν στην μεγάλη σφαγή στα Ορλωφικά. Σίγουρα όμως, χωρίς την έκταση και την πληρότητα που είχε στην τελική του διαμόρφωση.

Δυστυχώς, ο χρόνος και η εγκατάλειψη αποδεικνύονται ικανότεροι καταστροφείς.

Παρασκευή, 12 Μαρτίου 2010

ΑΓΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ.





Καλοκαιρινό αυτή τη φορά το θέμα, ότι πρέπει όμως για να μας φέρει στο κλίμα της άνοιξης που έρχεται, σε πείσμα της τελευταίας κακοκαιρίας.
Κρυμμένο σε ένα γούπατο του βουνού που έχει το όνομά του ( τμήμα του όρους Tραχύ ), διαχρονικός φύλακας, ορόσημο και καταφύγιο ταυτόχρονα, το ταπεινό ξωκλήσι του αγίου Κωνσταντίνου. Παραξενεύει η εικόνα του…, ένα μικρό (τέσσερα επί τρία) δωματιάκι, δίχως κεραμίδια στην πρόχειρη τσιμεντοσκεπή του, ένας μικρός σταυρός και μόνο η ημικυκλική του κόγχη θυμίζει λίγο εκκλησία.
Σε κακή κατάσταση το εσωτερικό του, δίχως σκεύη και εικόνες περιμένει υπομονετικά στο έλεος των στοιχείων της φύσης και των ακραίων θερμοκρασιών που κατατρώγουν, διαβρώνοντας όλο το κτίσμα κάποιον να ασχοληθεί λίγο μαζί του…
Σκόρπιες πέτρες και τριγύρω του, απομεινάρια του παλαιότερου ομώνυμου ναού.
Φύλακας όπως είπαμε του βουνού, το συναντάς στο μικρό γούπατο πριν περάσεις στο μακρύ οροπέδιο του κυρίως βουνού. Δείγμα θρησκευτικής ευλάβειας, τουλάχιστον των παλιότερων, πρακτικά σήμερα παραμένει ένα αδιαπραγμάτευτο ορόσημο τόπων και ορίων του χωριού μας, πέρα από ανθρώπους και εφήμερες σχέσεις….
Ορόσημο και σημείο αναφοράς πλέον για τον αναβάτη ή τον νοσταλγικό περιηγητή που θα βρεί στο απάγκιο των πουρναριών που το συντροφεύουν τον πολυπόθητο προορισμό ή την στάση για ξεκούραση.
Ένα πρόχειρο σημείωμα και μερικές φωτογραφίες είναι πιστεύω πολύ λίγα για τον άγιο Κωνσταντίνο και το χώρο του. Θα ακολουθήσουν περισσότερα …

Κυριακή, 7 Σεπτεμβρίου 2008

CANDELA-KATAFIGO (2)




Προσπαθώντας, πέρα από τις υπάρχουσες πολύ συνοπτικές καταγραφές, να ανασυνθέσουμε την εικόνα του « Κάστρου», πρέπει απαραίτητα να λάβουμε υπόψη μας τα εξής δεδομένα:
Το συγκεκριμένο πέρασμα του Αγιολιά, είναι από την αρχαιότητα ένα από τα λιγοστά και για το λόγο αυτό καίριας σημασίας περάσματα για την Αρκαδία και αντίστροφα. Τα υπόλοιπα είναι, σύμφωνα με τον Παυσανία, της Κλίμακος (πάνω από το Σάγκα) και του Πρίνου, προς Μαντινεία και το πέρασμα του Τρόχου (προς Τεγέα). Από τα περισσότερα περνούσαν αρχαίοι και μεταγενέστεροι εμπορικοί ή στρατιωτικοί δρόμοι και υπήρχαν οχυρώσεις, φρυκτωρίες ή πύργοι προειδοποίησης, διαφόρων εποχών.
Από το πέρασμα διερχόταν αρχαία οδός από την Στύμφηλο (Στυμφαλία), ίχνη τροχιών της οποίας συναντάμε χαμηλότερα, στα πλάγια της χαράδρας κάτω από τη θέση «Άγιος Θόδωρας». Ήταν διαχρονικά η κύρια διαδρομή για την Αργολίδα και κυρίως για την Κορινθία και υπάρχει από το χώρο απευθείας οπτική επαφή με σημαντικά στρατηγικά σημεία και κάστρα του ευρύτερου χώρου της Αρκαδίας, Κορινθίας και Αργολίδας (κάστρο Μπεζενίκου Βλαχέρνας, Αγγελοκάστρου Καμενίτσας, Βαλτεσινίκου, την Ζήρεια και τον Φαρμακά της Αργολίδας).
Τα υπάρχοντα ερείπια μπορούν να υποστηρίξουν όλες τις εναλλακτικές εκδοχές για το είδος των κτισμάτων. Είναι δύο κατηγοριών. Η μία από μεγάλα αγκωνάρια, με κανονικότητα στο σχήμα (στην δυτική κυρίως πλευρά) που παραπέμπουν σε μεγάλο και σύνθετο κτίσμα τύπου πύργου με παραρτήματα. Η δεύτερη από μικρές σχετικά πέτρες, χωρίς συνδετικό υλικό, δομημένες σε μάντρες κυκλικές, διαφόρων μεγεθών, που παραπέμπουν στην μορφή και τον τρόπο κατασκευής των απλών ταμπουριών επί Τουρκοκρατίας (κυρίως στην ανατολική πλευρά που ελέγχει το πέρασμα προς Αργολίδα).
Η πιθανότητα ύπαρξης πύργου είναι βάσιμη, άλλωστε η περιοχή, αλλά και ευρύτερα η Αρκαδία είναι γεμάτη, όπως προαναφέρθηκε, από πύργους κάθε είδους και μεγέθους ( Παλαιόπυργος, Δάρα, Βλαχέρνα, Βαλτεσινίκο κ.λ.π.). Η ύπαρξη μικρότερων οχυρώσεων, ταμπουριών πιθανότατα είναι συνδεδεμένη με την παρουσία επαναστατικών δυνάμεων την περίοδο του ξεσηκωμού του 1821, οι οποίες επόπτευαν το πέρασμα ( όπως αναφέρουν πλήθος από ιστορικές μαρτυρίες της εποχής) και το σπουδαιότερο, προφανώς ταυτίζονται με τα «ταμπούρια του διάσελου της Κανδύλας» (επίσης με σχετικές ιστορικές αναφορές), όπου έλαβε χώρα η μεγάλη νικηφόρα μάχη της Κανδύλας, την 19-7-1826 ανάμεσα σε δυνάμεις του Κορίνθιου οπλαρχηγού Παναγιωτάκη Νοταρά και στρατεύματα του Ιμπραήμ Πασά (τα σημαντικά αυτά γεγονότα θα αποτελέσουν αντικείμενο άλλων ξεχωριστών αναρτήσεων). Η πιθανότητα να αποτελούν τα ερείπια αυτά υπολείμματα ποιμενικών εγκαταστάσεων και κατασκευών, αποκλείεται κατά την γνώμη μου, λόγω θέσης (κορυφή λόφου, εκτεθειμένη στις καιρικές συνθήκες ) αλλά και του μεγέθους και της έκτασης των ερειπίων. Το πιθανότερο είναι, σε κάθε εποχή να έγινε εκμετάλλευση του χώρου και των υλικών του, ανάλογα με τις ιδιαίτερες ανάγκες που υπήρχαν, αφήνοντας ανάλογα ίχνη στο πέρασμά της.
Εντύπωση προκαλεί στον παρατηρητή, η μεγάλη έκταση στην οποία είναι διασκορπισμένα τα ερείπια, κυρίως της πρώτης παλαιότερης κατηγορίας τα οποία σε αντίθεση με τα «ταμπούρια» που βρίσκονται σε πολύ καλή κατάσταση είναι εμφανέστατα μακριά από την αρχική τους θέση, σαν ένα χέρι να τα σκόρπισε με ιδιαίτερη βιαιότητα. Το πιθανότερο είναι, να υπήρξε οργανωμένη προσπάθεια καταστροφής των αρχικών εγκαταστάσεων, από τον διάδοχο κυρίαρχο της εποχής, τους Τούρκους, για να μην υπάρχουν στρατιωτικά ή άλλα ερείσματα στην περιοχή, για την εδραίωση της κυριαρχίας του.

Τετάρτη, 27 Αυγούστου 2008

CANDELA-CATAFIGO



Φράγκικο κάστρο της περιοχής μας, μνημονευόμενο από τον Ραγκαβή στον δεύτερο τόμο των «Eλληνικών» του και σε κατάλογο των «Κάστρων και Πολιτειών του Μοριά» του έτους 1467, όπου μάλιστα αναφέρεται ως ευρισκόμενο υπό τουρκική κατοχή.
Λεπτομερέστερη και πιο κατατοπιστική η σύγχρονη περιγραφή του από τον Καθηγητή του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης Ernst Meyer, στο βιβλίο του «Pelop Vanderungen» το 1938, που αναπαράγεται εμπλουτισμένη στο βιβλίο του Ι. Σφηκόπουλου « Τα μεσαιωνικά κάστρα του Μορηά », το 1987. Σ’ αυτή περιγράφεται αναλυτικά η ακριβής του θέση, σε αντίθεση με τον Ραγκαβή που την προσδιορίζει γενικά «στην κλεισούρα της Αργολικής Σκοτεινής » και η κατάστασή του.
Στην ντόπια προφορική παράδοση έχει περάσει στην αφάνεια. Μάλιστα, στα «Ιστορικά της Κανδύλας» του Θάνου Βαγενά, το 1986 εκφράζονται αμφιβολίες και για την υπόστασή του ως κάστρου, θεωρώντας ως πιθανότερη την εκδοχή του σπηλαίου- καταφυγίου, γιατί παρά τις εκτεταμένες αναζητήσεις του έγκριτου ιστοριοδίφη της Αρκαδίας, δεν μπόρεσε να βρεθεί καμιά σχετική πληροφορία.
Τα γραφόμενα Σφηκόπουλου, οι πληροφορίες των αειμνήστων Νικολάου Προκόπου και Παναγιώτη Παντολέων για «κάποια χαλάσματα» στην συγκεκριμένη περιοχή και η αστείρευτη διάθεση αναζήτησης του πρώτου, μας οδήγησαν πριν από περίπου δέκα χρόνια, στο σημείο που ανταποκρίνεται απόλυτα στις περιγραφές Meyer - Σφηκόπουλου. Μόνο «υποψιασμένο» μάτι μπορεί να αντιληφθεί την πραγματική ταυτότητα των «χαλασμάτων» και συνδυάζοντας γενικότερα στοιχεία να τα αναπλάσει την αρχική τους μορφή. Σας παραθέτω την περιγραφή Meyer και σχετικές πρόσφατες φωτογραφίες. Η αναζήτηση και η κρίση δικά σας:
« Νοτίως, πάνω από το εκκλησάκι ( σ.σ. εννοεί τον παλιό Αγιολιά) υψώνεται ένας μικρός απότομος βράχος, που στην κορυφή του έχει τελείως πεσμένα τα υπόλοιπα ενός μεσαιωνικού Πύργου. Ένα μικρό κομμάτι μόνο, διασώζεται από το δυτικό τείχος, άτεχνο, ακατέργαστο, φτιαγμένο από ισόπεδες πλάκες, όλα τα άλλα είναι άμορφοι σωροί πεσμένοι κάτω. Θρύμματα από τούβλα και κεραμίδια σκεπάζουν πολλά μέρη στο βουνό και τις πλαγιές του. Δεν υπάρχει θέση για περισσότερο από ένα πύργο στο ύψωμα αυτό.»
Το θέμα δεν μπορεί φυσικά να κλείσει σε ένα σημείωμα. Για το συγκεκριμένο Κάστρο, την θέση- πέρασμα αυτή διαχρονικά, διάφορα χαρακτηριστικά της και ιστορικές καταγραφές για τον ευρύτερο της χώρο, έχει χυθεί αρκετό μελάνι στο παρελθόν και θα επανέλθουμε με άλλα σημειώματα.
Υ.Σ. Η ορθογραφία των τίτλων είναι αυτή των συγγραφέων των βιβλίων.